TİYATRO SÖZLÜĞÜ

Alan Tiyatrosu, sahne ile izleyicinin iç içe kaynaÅŸtırılması kaygısından doÄŸmuÅŸtur; geniÅŸ bir görüÅŸ açısı taşıması ve sahneleme olanaklarını çoÄŸullaÅŸtırması bakımından önem taşır.

Gazete Tiyatrosu: Günlük ve geçmiÅŸ olayları gazete haberleri biçiminde, belgesel olarak canlı sunan bir uyarma ve propaganda tiyatrosu. Ä°lk kez 1935'te ABD'de Federal Theatre Project çerçevesinde, 1930 büyük ekonomik bunalım döneminde ortaya çıkmış olan Gazete Tiyatrosu, halkı bilinçlendirme ve eyleme geçirme amacını taşır. Gündelik yaÅŸamda yer alan siyasal ve toplumsal sorunları eleÅŸtirel bir bakış açısından verebilmek için, siyasal kabare türünden ve kurgu tekniÄŸinden yararlanır; güncel olayları, kısa geçiÅŸli öykülü sahnelerle, gazetede yansımasını bulduÄŸu biçimde verir; önemli bir gazete haberini sahneye projeksiyonla yansıtıp, yeniden canlandırarak yorumlar. Gazete Tiyatrosu, siyasal baskı yüzünden kalkmıştır.

Entremes: 17. yüzyıl Ä°spanyol tiyatrosunun bir oyun türü. Åženliklerde tek perdelik, güldürülü oyun olarak; çok perdelik oyunlarda ise, içerikle ilgili olmayan, ara oyun olarak oynanan Entremes, Ä°spanyol tiyatrosunun baÅŸlıca oyun biçimi olarak yer almıştır.

Fars: Komedyaya altlaşık oyun türü. Tragedya üçlemesinden sonra güldürülü art oyun olarak yer alan satir oyunları uzantısında, ortaçaÄŸ dinsel tiyatrosunda art oyun olarak ortaya çıkmış olan Fars'ın türsel kökenleri, Eski Yunan'da Dor Farsı ile Eski Roma'da Atellan Farsı'na kadar götürülebilir. Açık saçık halk doÄŸaçlamalarında, grotesk kalıp tiplere ve gündelik yaÅŸamın gülmece dolu havasına dayanan Atellan güldürüsü, Fars'ın ön biçimi olarak alınabilir. Komedyanın tersine, gülünç-olanı fiziksel eylem ve durumlardan çıkaran; kalıplaÅŸmış durumların, çeÅŸitli kavga sahnelerinin fantezi dolu çeÅŸitlemelerini içeren, stereotipi oyun kiÅŸilerine dayanan, dil oyunlarıyla eylemi yürütülen Fars, tuluat tiyatrosunun baÅŸlıca oyun türüdür. Fars'ın içeriÄŸi gülünç durumlara dayanır; Fars'ın özünü gülünç-olan oluÅŸturur. Gülünç-olan, komedyadaki gibi, komik olan dolayısıyla düÅŸündürmeye deÄŸil, salt güldürmeye yol açar. Bu nedenle, Fars durumları ile Fars oyun kiÅŸileri, abartılmıştır; olaylar dizisi, fiziksel eylem biçiminde yer alır; öykü hızla yürür; olaylarda, durum ya da eylemde rastlantısallık, kurallıkmış gibi kendini ortaya koyar. Fars'ın yalnızca güldürmece olarak deÄŸil, eleÅŸtiri yüklü güldürmece ya da polemik aracı olarak yer aldığı da görülür. 15. yüzyıldan sonra bütün Avrupa'da yayılmış olan Fars, Ä°spanya'da entremes biçiminde var olmuÅŸ, Alman romantik tiyatrosunda taÅŸlama ve parodi amaçlı kullanılmış, 19. yüzyıl Fransız tiyatrosunda vodvil ve fars-komedya biçiminde yaygınlık kazanmış, 20. yüzyılda güldürü tiyatrosuyla eÅŸanlamlı kullanılmaya baÅŸlanmış, saçma tiyatrosunda saçma Fars, tragifars ya da grotesk Fars özelliÄŸini kazanmıştır.

Gösteri: Bir yönetmenin önderliÄŸinde, yeterli sayıda sanatçı ve görevli ile bir çalışma sonucu çıkan bir oyunun seyirci önünde oynanması.

Göstermeci Tiyatro: Tiyatronun tiyatro, oyunun oyun olduÄŸunu vurgulayan, kiÅŸileri ve olayları canlandırmadan gösteren, seyirci ile sahne arasında estetik uzaklık (yabancılaÅŸtırma) koyup seyircinin oyuna ussal yoldan katılmasını saÄŸlayan tiyatro anlayışı.

BATMAN SANAT TÄ°YATROSU