Devletlerin uluslararası sistemdeki konumu

Modern uluslararası sistem, 1648 Vestfalya Barışı ile şekillenmiş; devletlerin kendi toprakları üzerinde tam egemenliğe sahip olmasını ve dış müdahalelere karşı bağımsızlığını esas alan bir yapı üzerine kurulmuştur. Ancak bu egemenlik anlayışı, günümüzde küresel güçlerin fiilî müdahaleleri nedeniyle giderek daha fazla tartışmalı hâle gelmektedir.

Bu çerçevede modern devlet anlayışı, barışı yalnızca dış politika düzeyinde değil; iç istikrarı, toplumsal uyumu ve uluslararası dengeleri birlikte gözeten bütüncül bir yaklaşım olarak ele almak zorundadır. Devletlerin kendi toplumlarıyla kurduğu ilişki biçimi, uluslararası sistemdeki konumlarını ve hareket alanlarını doğrudan belirleyen temel unsurlardan biri hâline gelmiştir.

Farklı etnik, kültürel ve tarihî aidiyetlere sahip toplulukların aynı devlet çatısı altında birlikte yaşama kültürü geliştirebilmesi, yalnızca normatif bir tercih değil; devlet kapasitesinin sürdürülebilirliği açısından stratejik bir zorunluluktur. Toplumsal uzlaşma, ortak hafıza ve kapsayıcı aidiyet anlayışı, devletin iç bütünlüğünü güçlendirirken dış müdahalelere karşı direncini de artırmaktadır.

Bu iç bütünlük meselesiyle bağlantılı olarak, toplumsal bellek üzerinden inşa edilen tarihî semboller ve ortak anlatılar, geniş bir coğrafyaya yayılan toplumları müşterek değerler etrafında buluşturma potansiyeline sahiptir. Bu tür semboller, yalnızca geçmişe dair bir hatırlatma işlevi görmez; aynı zamanda devletlerin kurumsal sürekliliğini ve iç istikrarını besleyen önemli araçlar olarak işlev görür.

Bölgesel ve küresel gelişmeler, devletlerin yalnızca siyasal tanınmaya sahip olmasının yeterli olmadığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Modern devletlerin uluslararası sistemdeki konumu; dış politika hedeflerini hayata geçirebilme kapasitesi, diplomatik etkinlik, ekonomik dayanıklılık ve gerektiğinde güç projeksiyonu yapabilme yetkinliği ile doğrudan ilişkilidir.

Bu nedenle yalnızca devlet statüsüne sahip olmak, bir devletin muktedir olduğu anlamına gelmez. Gerçek devlet kapasitesi; hukukî, idari, ekonomik ve askerî araçlara sahip olmanın ötesinde, bu araçları doğru zamanda ve etkin biçimde kullanabilme becerisiyle ölçülür.

Küresel güçlerin bölgesel müdahaleleri ve güç projeksiyon stratejileri, bağımsızlığını ilan etmiş devletlerin egemenlik haklarını fiilî olarak sınamaktadır. Halkın iradesiyle oluşmuş siyasal otoritelerin dış aktörlerin müdahalesine açık hâle gelebileceğine dair kamuoyuna yansıyan değerlendirmeler, modern uluslararası hukukun temel ilkeleri bakımından ciddi tartışmaları beraberinde getirmektedir. Bu durum, uluslararası sistemin anarşik yapısını ve devletlerarası ilişkilerin kırılganlığını açık biçimde gözler önüne sermektedir.

Bu bağlamda, yaklaşık 2.500 yıllık devlet geleneğine sahip İran gibi bir ülkeye yönelik askerî müdahale seçeneğinin açık biçimde ima edilerek süre verilmesi, gücün hukukun önüne geçtiği bir uluslararası düzenin varlığına işaret etmektedir. Bu tablo, tarihsel derinliğin tek başına yeterli olmadığını; stratejik diplomasi, savunma hazırlığı ve kurumsal muktedirlik olmaksızın hiçbir devletin egemenliğinin garanti altında olmadığını göstermektedir.

Sonuç olarak, devlet olmak ile muktedir devlet kapasitesi arasında net bir ayrım yapmak hayati önemdedir. Uluslararası sistemde yalnızca var olmak yeterli değildir; bu varlığı koruyacak güçlü kurumlar inşa etmek, birlikte yaşama kültürünü derinleştirmek ve küresel güç dengeleri karşısında parçalanmadan ayakta kalabilmek, çağdaş devletlerin temel stratejik hedefleri arasında yer almaktadır.