İlişkilerde Görünmeyen Üçüncü Kişi: Yüklediğimiz Anlamlar

Geciken bir telefon önemsenmemeye, beklenen bir ilginin gösterilmemesi sevgisizliğe, farklı bir düşünce ise reddedilmeye dönüşebilir. Oysa olay ile ona verdiğimiz hüküm arasında, çoğu zaman farkına varmadan geçtiğimiz bir düşünce alanı bulunur.
Bir dostumuzun davetimize katılmadığını düşündüğümüzde olay açıktır; dostumuz gelmemiştir. Fakat zihnimiz bu bilgiyi hızla kişisel bir sonuca bağlayabilir: “Benim için zaman ayırmaya değer görmedi.” Böylece bir kişinin yokluğu, kendi değerimiz hakkında verdiğimiz hükme dönüşür. Üstelik bu hükmü, onun gerçek gerekçesini henüz öğrenmeden oluşturmuşuzdur.
İnsan zihninin dikkat çekici özelliklerinden biri, eksik bilgiyi geçmiş deneyimlerle tamamlamasıdır. Bu beceri günlük yaşamda karar vermeyi kolaylaştırırken ilişkilerde yanılgılara da zemin hazırlayabilir. Bir zamanlar görmezden gelinmiş olmak, bugünkü sessizliği aynı hikâyenin devamı gibi algılamamıza yol açabilir. Böylece geçmiş, fark edilmeden bugünün anlamını belirlemeye başlar.
İşte ilişkilerdeki görünmeyen üçüncü kişi, iki insanın arasına yerleşen ve çoğu zaman gerçek sanılan bu kişisel yorumdur.
İlişkilerde olgunlaşmanın önemli bir eşiği, yaşadığımız olayla o olay hakkında oluşturduğumuz kanaati birbirinden ayırabilmektir. Bunun için kendimize yönelteceğimiz bir soru yeni bir düşünme alanı açabilir: “Şu anda kesin olarak ne biliyorum, neyi kendi yorumumla tamamlıyorum?” Bu ayrım, duygularımızı anlamlandırırken olayın gerçekliğini de daha sağlıklı değerlendirmemizi sağlar.
Bir olaya verdiğimiz anlamı fark etmek, ilişkilerdeki beklentilerimizin kaynağını da görünür kılar. Çünkü insan, karşısındakini dinlerken duyduklarını çoğu zaman kendi ihtiyaçlarıyla karşılaştırır. Anlaşılmak, onaylanmak, önemsenmek ister. Bu beklentiler bütün dikkatimizi kapladığında, karşımızdakinin yaşadığı deneyimi gözden kaçırabiliriz.
Örneğin gününün zorluklarını anlatan birine hemen çözüm önerileri sunmak, yardım etme isteğimizden doğabilir. Oysa karşımızdaki insanın o anda ihtiyaç duyduğu şey, düşüncelerini tamamlayabileceği bir dinleme alanı olabilir. Burada belirleyici olan, yardım etme niyetimizin karşı tarafın gerçek ihtiyacıyla ne ölçüde buluşabildiğidir.
Bir ilişkinin niteliğini, birbirimiz için ne hissettiğimiz kadar bu duygularla ne yaptığımız belirler.
Sevgi, karşı tarafın ihtiyacını öğrenmeye gösterilen dikkatle; saygı, farklı düşüncelere tanınan alanla; güven ise sözlerimizin davranışlarımızdaki karşılığıyla güçlenir. Böylece insanın iç dünyasında taşıdığı değerler, gündelik yaşamın küçük seçimlerinde somutlaşır.
Bir anlaşmazlık sırasında kendi haklılığımızı savunmakla ilişkinin iyiliğini gözetmek arasında bir gerilim yaşayabiliriz. Bu noktada kendi görüşümüzü ifade ederken karşı tarafın
deneyimini de hesaba katabilmek önem kazanır. Gerektiğinde sınır koymak, sorumluluk almak veya yeniden dinlemek, ilişkinin sağlıklı biçimde sürdürülmesine katkıda bulunur.
Buradan günlük yaşamda uygulanabilecek üç temel ayrım doğar: Yaşanan olay ile kişisel yorumumuz, duyduğumuz ihtiyaç ile karşı taraftan beklentimiz, verdiğimiz tepki ile bilinçli olarak seçebileceğimiz davranış.
Bu ayrımları gözetmek, alışılmış tepkilerimizin arasına düşünme imkânı yerleştirir. O kısa aralıkta insan, geçmişinin bugünü nasıl etkilediğini fark edebilir; kendi beklentisini tanıyabilir ve karşısındakine daha özenli bir karşılık verebilir.
Bağ kurmak, karşımızdakinin gerçekliğine kendi yorumlarımızın ötesinde yer açabilmektir. İlişkilerde dönüşüm, başkasının davranışını değiştirme arzusundan kendi bakışımızı inceleme sorumluluğuna geçtiğimizde başlar.
Çünkü insan, karşısındakini anlamaya yöneldikçe kendi dünyasının da henüz keşfetmediği sınırlarına ulaşır.
Derya Pampar