Kıskançlık mı, haset mi?

Bir arkadaşımız terfi aldığında…

Bir kadın yıllar sonra huzurlu bir ilişki kurduğunda…

Bir çocuk başarıyla parladığında…

Bir insan kendisini sevmeyi öğrendiğinde…

İçimizden geçen duygu tam olarak nedir?

Kıskançlık mı?

Yoksa haset mi?

Toplumda bu iki kavram çoğu zaman birbirine karıştırılır. Oysa psikolojik olarak bakıldığında, kıskançlık ve haset aynı yerden doğmaz. Aynı duygusal dili konuşmaz. Hatta insan ruhunda bıraktıkları izler bile farklıdır. Kıskançlık, insan olmanın doğal bir parçasıdır. Haset ise çoğu zaman insanın kendi değersizlik yarasıyla kurduğu karanlık bir ilişkidir.

Psikoloji bize şunu söyler: İnsan sadece sahip olduklarıyla değil, eksik hissettikleriyle de yaşar. Ve bazen bir başkasının ışığı, kişinin kendi karanlığını görünür hale getirir.

Kıskançlık genellikle “Ben de istiyorum” der.

Haset ise sessizce “Onda da olmasın” diye fısıldar.

Aradaki fark tam da burada başlar. Bir kadın eşinin başka biriyle ilgilenmesinden korkabilir. Bu kıskançlıktır. Çünkü burada kaybetme korkusu vardır. Sevdiğini yitirme kaygısı vardır. İnsanidir. Anlaşılabilir bir duygudur.

Ama haset…

Daha derin, daha eski ve daha kırılgan bir yerden gelir. Haset eden insan çoğu zaman sadece karşısındakine değil, kendi hayatına da öfkelidir. Çünkü hasetin merkezinde karşı taraf değil, kişinin kendi eksiklik hissi vardır.

Çocuklukta yeterince görülmemiş olmak…

Sürekli eleştirilmek…

Sevginin başarıyla ölçülmesi…

Kardeşler arasında kıyaslanmak…

“Bak o senden daha başarılı” cümleleriyle büyümek…

Bütün bunlar insan ruhunda derin bir yetersizlik duygusu bırakabilir. Ve yetişkinlikte kişi, başkasının başarısını kendi değersizliğinin kanıtı gibi algılamaya başlayabilir.

İşte tam burada haset doğar. Haset eden insan çoğu zaman şunu fark etmez: Karşısındakinin mutluluğuna değil, kendi yarasına bakmaktadır. Çünkü insan bazen en çok olmak istediği kişiye öfkelenir. Sosyal medya çağında ise haset çok daha görünmez hale geldi. Artık insanlar sadece birbirlerinin gerçek hayatlarını değil, seçilmiş mutluluklarını görüyorlar.

Filtrelenmiş bedenler…

Mutlu evlilik fotoğrafları…

Lüks sofralar…

Başarı hikâyeleri…

Romantik tatiller…

“Mükemmel” görünen hayatlar…

Ve bütün bunların karşısında kendi hayatına dönen insan, sessizce şunu hissedebiliyor:

“Ben neden böyle değilim?” İşte modern çağın en büyük ruhsal yorgunluklarından biri burada başlıyor. Çünkü insan kendisini artık olduğu haliyle değil, başkalarının vitriniyle kıyaslıyor. Oysa psikolojik olgunluk, başkasının ışığını söndürmeye çalışmadan kendi ışığını yakabilmektir. Haset eden ruh dışarıya odaklanır. Olgunlaşan ruh ise kendi içine döner.

Kendi yarasını anlamaya…

Kendi eksikliğini onarmaya…

Kendi değerini yeniden kurmaya çalışır. Çünkü gerçek iyileşme, başkasının kaybetmesiyle değil, insanın kendisini tamamlamasıyla olur.

Bazı insanlar neden sürekli eleştirir biliyor musunuz?

Çünkü hayran oldukları şeyi küçümseyerek onun karşısında daha az eksik hissederler. Bu yüzden bazen en sert eleştiri, gizli bir hayranlığın maskesidir.

Psikoterapi odalarında sık gördüğümüz bir gerçek vardır: İnsan çoğu zaman başkasına duyduğu öfkenin altında kendi kırılmış benliğiyle karşılaşır.

Haset, bastırılmış bir acıdır. Ve bastırılmış her duygu gibi zamanla insanın iç dünyasını yorar. Ruh sürekli kıyas yapmaya başladığında huzur azalır. Şükrün yerini eksiklik duygusu alır. İnsan başkasının hayatını izlerken kendi hayatını yaşamayı unutur.

Oysa herkesin taşıdığı görünmeyen yükler vardır.

Mutlu görünen insanların da geceleri vardır.

Güçlü görünen insanların da kırıldığı yerler vardır.

Gülümsediğini gördüğümüz insanların da kimseye anlatamadığı acıları olabilir.

Bu yüzden psikolojik olgunluk biraz da şunu diyebilmektir:

“Onun güzelliği benim eksikliğim değil.”

Bir insanın başarısı, sizin değersiz olduğunuz anlamına gelmez.

Bir başkasının mutluluğu, sizin mutsuz kalacağınızın kanıtı değildir.

Ruh kıyasla küçülür.

Şefkatle büyür.

Belki de bu yüzden insanın en büyük dönüşümü, başkasına bakmayı bırakıp kendisine dönebildiği anda başlar. Çünkü gerçek mesele kimden daha güzel, daha başarılı ya da daha mutlu olduğumuz değildir.

Gerçek mesele; Kendi ruhumuzla barışıp barışamadığımızdır.